تبلیغات
سایت تخصصی آكواریوم و نگهداری از ماهی های آب شور و شیرین - فاكتورهای موثر در بیماری

امروز:

فاكتورهای موثر در بیماری

» نوع مطلب : مقالات آموزشی ،

غالب باكتریهای عفونی درماهیان فرصت طلب بوده وبدین معناست كه وجود عامل پاتوژن درمحیط برای ایجاد بیماری كافی نمی باشد ، فاكتورهای محیطی ویا ضعف سیستم ایمنی موجب افزایش حساسیت ماهی نسبت به عوامل پاتوژن میگردد و این پدیده اكثرا" توسط استرس تسریع می یابد. استرس نقش بسیار مهم در شیوع بیماریهای عفونی را درجمعیت های ماهی بعهده دارد وبعضی از عوامل ایجاد كننده استرس در شیوع استرپتوكوكوز عبارتند از درجه حرارت بالای آب ( مخصوصا" در فصل تابستان) تراكم بالای ماهیان ، جابجا كردن ماهیان ، كیفیت پائین آب شامل افزایش آمونیاك ویا نیتریت باكتریهای مولد بیماری اغلب براساس حدت و قدرت بیماریزای طبقه بندی میشوند . هرچند كه این دسته بندی نادرست می باشد اما مشخص گردیده كه باكتریهای اختصاصی دریك گونه هم از نظر حدت بیماریزائی با همدیگر متفاوت هستند . دراین گروهها باكتریها با طیف گسترده ای از حدت كنار هم قرار می گیرند بعنوان مثال بیشتر از همه آئروموناس هیدروفیلا درماهیان آب شیرین یافت میشود كه در حقیقت یك باكتری فرصت طلب بوده ودر محیط پرورش ماهی به فراوانی یافت میشود و از این رو باكتری محیط پرورش نامیده میشود این باكتری در مواقع سلامت ماهی هیچگونه بیماریزائی نداشته وهمیشه در جمعیتهای ماهی وجود دارد از طرف دیگر باكتری استرپتوكوكوس نه تنها فرصت طلب نبوده ، بلكه دارای قدرت تهاجمی زیادی بوده ودریك مطالعه آزمایشگاهی ، ماهیان زینتی دانیوس مخطط را با غلظت زیادی از باكتری درآب وارد نمودند و باعث مرگ 100درصد ماهیان درعرض 2 تا 4 روز گردیدند.
علائم ظاهری بیماری درماهیان  قزل آلای پرورشی:
-تجمع گله های ماهی در محل ورودی ، خروجی و کنارهای استخر
- کاهش اشتها و میل ماهیان به غذا
- حرکات غیر طبیعی شنا به صورت چرخشی ، یکطرفه و غیره
- پوسیدگی باله های پشتی و دمی در بیش از 20 در صد گله ماهی
- تیره شدن باله های پشتی و دمی در 20 درصد گله ماهی
- وجود زخم های غیر عادی و قارچ زدگی در سطح بدن
- تیره یا بی رنگ شدن ماهیان
- ریزش پولک در بیش از 20 درصد گله ماهی
- خونریزی گسترده زیر پوستی در ناحیه شکم و پهلو
- بیرون زدگی و بروز حباب گازی در ناحیه چشم
 لذا ضروری است :
رفتار شناگری ماهیان را بصورت روزانه مورد توجه قرار دهید. در صورت بروز علایم فوق سریعا با کارشناسان شیلات تماس حاصل نمایید.
اجرای عملیات درمانی و شیمی درمانی در این استخرها باید تحت نظر کارشناسان شیلات انجام پذیرد.

نشانه های عمومی بیماریهای ماهیان آكواریومی عفونتهای باكتریایی :

كم تحركی ، رنگ پریدگی ، تخریب باله ها،پف كردگی بدن ،تیرگی چشمها،گوشه گیری،ظهور رگه های قرمز در طول بدن،قرمزی یا التهاب پوست،باله ها یا اندامهای داخلی،اشکال در تنفس.

عفونتهای قارچی:
 غالبا به عنوان عامل ثانویه در بیماریهای دیگر بروز میکند
شنای نامنظم و سرگردان،حرکات تند،خاراندن بدن ،تظاهرات ریشدار پنبه مانند بر روی پوست یا چشم یا دهان.

بیماریهای انگلی:
غیر فعالی یا کاهش فعالیت،کاهش یا فقدان اشتها،افزایش موکوس یا غشاء روی بدن،نقاط یا کرمهای قابل مشاهده بر بدن،افزایش شدت تنفس،خاراندن بدن.

نحوه ی شناسایی ماهی بیمار:به طور کلی رفتار و وضع ظاهری ماهی بیمار از ماهی ها سلم متمایز است
بنابراین به آسانی می توان در یک آکواریوم بین تعدادی ماهی می توان ماهی بیمار را تشخیص داد.

عوامل ظاهری که در شناسائی ماهی بیمار موثر است عبارتند از:
1  بیحال شدن ماهی
2.   فرار نکردن در اثر تحریک یا ترساندن
3.   شنای غیر طبیعی
4.   جدا شدن از سایر ماهی ها و کناره گیری کردن از آنها
5.   ماندن در سطح آب
6   باز نگهداشتن دهان
7.   مالیدن بدن به دیواره ها و کف آکواریوم
8.   پریدن از آب
9   سریع شدن تنفس و افزایش تعداد آن در دقیقه
10   کمرنگ شدن سطح بدن
11.    خونریزی جلدی
12.   سخت شدن یا پاره شدن باله ها
13.   تا خوردن باله
14   ظاهر شدن لکه های سفید یا قرمز بر روی بدن
15.   پیدا شدن لکه های ابر مانند بر روی بدن
16.   غیر طبیعی بودن تغذیه

هر ماهی می تواند یک یا چند مورد از موارد بالا را بروز دهد و اگر برای شناسایی یا کنترل ماهی بیمار کاری انجام ندین  هم سایر ماهی ها بیمار میشوند هم اینکه بیماری قابل کنترل نخواهد بود. 

  تشخیص بیماری از علائم ظاهری ماهیان آکواریومی عفونتهای باكتریایی :
كم تحركی ، رنگ پریدگی ، تخریب باله ها،پف كردگی بدن ،تیرگی چشمها،گوشه گیری،ظهور رگه های قرمز در طول بدن،قرمزی یا التهاب پوست،باله ها یا اندامهای داخلی،اشکال در تنفس.

عفونتهای قارچی: (غالبا به عنوان عامل ثانویه در بیماریهای دیگر بروز میکند)
شنای نامنظم و سرگردان،حرکات تند،خاراندن بدن ،تظاهرات ریشدار پنبه مانند بر روی پوست یا چشم یا دهان.

بیماریهای انگلی:
غیر فعالی یا کاهش فعالیت،کاهش یا فقدان اشتها،افزایش موکوس یا غشاء روی بدن،نقاط یا کرمهای قابل مشاهده بر بدن،افزایش شدت تنفس،خاراندن بدن.

نشانه های های كلینیكی( قابل مشاهده) :
ماهیان بیمار ممكن است یك یا دو نشانی كلینیكی را نشان دهند واین علائم شامل شنای عمودی و مارپیچی به دورخود ، بیحسی ، سیاهی رنگ ، اگزوفتالمی یك یا دو طرفه ، POPEYE ( بیرون زدگی) یك یا هردو چشم ،كدورت قرینه ، هموراژی درداخل ویا اطراف كره چشم ، سرپوش آبششی ، قاعده باله ها منفذ مقعد ، قلب و یا جاهای دیگر بدن ، آسیت ( ادم و بادكردگی شكم) و زخم پوستی میباشد. درمواردی ماهیان بیمار تا زمان مرگ فاقد نشانی های آشكاری میباشند . همچنین با توجه به نشانه های فوق اغلب درماهیان بیمار علائم هموراژی ، POPEYE ، شنای عمودی ، افزایش سریع تلفات همواره دیده میشوند.

انواع بیماری های ماهی:بیماری نکروز عصبی(VNN )علائم كلینیكی و یافته های كالبد گشایی:
علائم اصلی بیماری با حالات متنوعی از اختلالات عصبی مشخص می گردد. مواردی همچون رفتارهای شنای نامتعارف (مارپیچی ، چرخشی یا خوابیده بر آب با شکمی متورم ) و بروز حالات و اكوئولاسیون (حفره حفره ) در بافت عصبی مركزی از موارد شاخص این بیماری است . ( این حالت مشابه عارضه جنون گاوی یا بیماری معروف (Bovine Spongiform Encephalopathy)  یا BSE  در گاوان می باشد. با این تفاوت که وضعیت زئونوز بودن این بیماری مورد بحث و قابلیت انتقال ان به انسان هنوز به اثبات نرسیده و فعلا احتمال انتقال آن به انسان منتقی است.) در عارضه نکروز عصبی ویروسی در ماهیان معمولاً این حالات واكوئوله شدن در لایه های هسته دار بافت شبكیه چشم نیز به چشم می خورد و بطور معمول در ماهیان جوان ضایعات با شدت بیشتری مشاهده می شود. در ماهیان مسن تر ضایعات  گسترده بوده و در این سنین ضایعات نسبت به شبكیه  ‌تمایل بیشتری دارند. حضور گنجیدگی های داخل سیتوپلاسمی از سلولهای بافت مغز در برخی گونه ها ،  گزارش شده است ولی در اغلب گونه ها نكروز بافت عصبی عارضه ای معمول بوده و به کرات مشاهده شده است .

درروند معمول بیماری ، با شروع اولین علائم بالینی ، مرگ و میر قابل توجهی در ماهیان رخ می دهد . با وجود آنكه بیماری در ماهیان جوان  در برخی گونه ها بندرت اتفاق می افتد ولی مرگ و میر در سایر گونه ها اغلب در سنین پایین و ماهیان جوان رخ می دهد كه معمولاً به حد 100 %  نمی رسد . این موضوع بیانگر وابسته به سن بودن و حساسیت ماهیان جوان به بیماری است . مرگ و میر قابل توجهی از ماهیان گونه    Sea bass اروپایی و هامور ( grouper ) در سنین بازاری  گزارش شده است ولی در این گونه ها نیز مرگ و میر بیشتر در ماهیان جوان مشاهده شده است . انتقال عمودی عامل مسببه بیماری در گونه P.dentex به اثبات رسیده است و این حقیقت با رخداد زودرس چهره بالینی بیماری در ماهیان جوان مشخص شده است .این نتایج  منجر به كنترل بیماری در بچه ماهیان جنس Striped Jack  به نحو موفقیت آمیزی شده است كه این عمل به كمك آزمون تشخیصی RT – PCR و به منظور تشخیص مولدین حامل ویروس ونیز    ضد عفونی تخمهای بارور به وسیله گاز ازن صورت گرفته است .
همچنین بر خلاف انتظار ، آلودگی مایعات تخمدانی نیز در گونه D. Labrax  مشاهده است ، این در حالی است كه بطور معمول بیماری دراین گونه معمولاً سی روز پس از بارور نمودن تخمها مشاهده می شود .
 درخصوص راه انتقال و معرفی ویروس به محیط به غیر از انتقال از طریق سلول های جنسی و همزیستی ماهیان با هم تاكنون راه دیگری به اثبات نرسیده است ولی احتمالاتی همچون آبهای جاری ، ماهیان جوانی كه در یك مكان نگهداری می شوند ، ظروف حمل ماهیان و كشتی ها نیزدر انتقال بیماری مطرح می باشند . این موضوع به اثبات رسیده است  كه اینگونه ویروس های كوچك نسبت به شرایط محیطی كاملاً مقاوم بوده  لذا می توانند به سهولت توسط فعالیت های تجاری در جهان منتشر گردند.


ماهی گونه Umbrina cirrosa در تصاویر بالا که به عارضه نکروز عصبی ویروسی  VNN   مبتلا شده است. اندامهای داخلی طبیعی بوده ولی لوله گوارش خالی به نظر میرسد. کیسه شنا متورم و اتساع یافته مشاهده می شود.عارضه و جراحت خارجی خاصی وجود نداشته و بیحالی و عدم تعادل در هنگام شنا ( شنای نا متعارف) از علائم دیگر این بیماری است.

نكرو پسی ( یافته های كالبد گشائی)
دربررسی های كالبد گشائی ممكن است مایعات خون آلود در محوطه شكمی مشاهده شود . طحال بزرگ وقرمز رنگ ، كبد رنگ پریده ، تورم وآماس دراطراف قلب وكلیه نیز جلب توجه می نماید . بسیاری از استرپتوكوكها مغز وسیستم اعصاب ماهیان را آلوده نموده وموجب شنای عمودی میگردند.

تشخیص ودرمان
اكثر باكتریهای فرصت طلب ماهیان بعد از رنگ آمیزی گرم ، در زیر میكروسكوپ برنگ صورتی ظاهر شده و بیشتر آنها میله ای شكل بوده وگرم منفی نامیده میشوند . درصورتیكه استرپتوكوكوسها بعد از رنگ آمیزی برنگ ارغوانی درآمده و بیشتر كروی ویا بیضی شكل هستند وگرم مثبت خوانده میشوند . تشخیص اولیه با توجه به تاریخچه وعلائم كلینیكی ، یافته های كالبد گشائی میسر است . اسلاید های اخذ شده از بافتهای تازه مغز ، طحال ، كلیه وكبد باكتریهای گرم مثبت را نشان میدهند.اگر دركارگاهی با ماهیان بیمار دارای علائم بیماری (شنای عمودی وغیر عادی ، POPEYE ، خونریزی ، مرگ و میرسریع و شدید ، كوكسی های گرم مثبت در مغز وكلیه) مواجه شویم ، مشكوك به استرپتوكوكوز
گردیده و تأئید تشخیص نیازمند كشت باكتریائی از ارگانهای داخلی بویژه كلیه و مغز می باشد . محیط كشت انتخابی بلاد آگار بوده وبهتر است بعد از جداسازی باكتری نسبت به آنتی بیوگرام اقدام گردد . باكتریهای گرم مثبت و مشخصا" استرپ درمقابل اریترومایسین حساس بوده ویك دوره دز درمانی به میزان 5/1 گرم اریترومایسین دریك پوند غذا بمدت 10تا 14 روز موثر می باشد . هرچند آنتی بیوگرام قدرت تاثیر آنتی بیوتیكها را مشخص میكند اما كمك گرفتن از متخصصین بهداشت ماهی و تشخیص آزمایشگاهی بسیار زیاد توصیه میشود . زیرا اگر میزان غذا ویا دفعات غذا دهی را زیاد كنیم ، ندانسته از عمل آنتی بیوتیكها جلوگیری می كنیم .گاهی پرورش دهندگان مبادرت به درمان با داروهای قوی وغیر قانونی می كنند كه موجب رسوب دارو در بافتهای ماهی میشود و امنیت غذائی و بهداشتی جامعه را به خطر می اندازد لذا توصیه میشود كه پس از مشورت با متخصصین دامپزشكی در رشته بیماریهای آبزیان از آنتی بیوتیك موثر و به طریقه صحیح استفاده و مدت زمان مصرف رعایت گردد.

پیشگیری :پیشگیری از بیماری همیشه ارجح تر از درمان بوده وبرنامه پیشگیری براساس كاهش استرسها ، بهبود كیفیت آب ، به حداقل رساندن عوامل عفونی توسط ضد عفونی كننده ها ، رعایت اصول بهداشتی وبهسازی محیط استوار است . ضمنا" بنظر میرسد در هرموقع از سال بیماری استریتوكوكوز میتواند دردرجه حرارتهای بالا بطور مداوم بروز نماید.مطالعه سیستم های پرورش دریائی در ژاپن تشان از حضور استرپتوكوكها در آبهای شور ولجن آلود دارد و با میزان زیادی درآبها بالاخص درطول ماههای تابستان دیده شده است.این موضوع دربعضی ازسیستم های پرورش ماهی كه تعدادی از استرپها میتوانند بطور طبیعی حضور داشته باشند مشكل ساز می باشد. زیرا باكتری در محیط اندمیك شده ودرمزرعه ضمن تثبیت گاهی موجب بروزبیماری میگردد در نتیجه،
عفونت های استرپتوكوكی ممكن است به شكل دوره ای با عود نمودن بیماری مخصوصا" در مواقع افزایش استرس زیاد دیده شوند.در صورت مشكوك بودن به گروهی از ماهیان از نظرآلودگی به استرپتوكوك ، جمعیت آلوده را باید سریعا" از سایرین ایزوله كردو تا آنجا كه امكان دارد ازوسائل اختصاصی مانند تورسالیك و... استفاده شود و بعد از كاربرد وسائل باید جهت اطمینان كامل این لوازم را در مواد ضدعفونی كننده مانند كلرید بنزالكونیوم فرو بریم ضمنا مواد ضد عفونی كننده باید طبق دستور كارخانه سازنده مصرف شود. عفونت های استرپتوكوكی میتواند بسرعت در گروهی از ماهیان كه درمعرض آب آلوده با باكتریها قرار دارد گسترش یابد . همچنین گسترش بیماری در یك گروه از ماهیان بروش خوراكی ، كانی بالیسم درماهیان بیمار، تغذیه از غذای ماهیان آلوده دیده شده است . ازبین بردن ماهیان مرده هر چه سریعتر جهت كاهش آلودگی توصیه میگردد. غذای زنده ویا عمل آوری نشده ( تازه یا منجمد ) ممكن است منبع عفونت باشند و ارسال نمونه ها به آزمایشگاه میكروبیولوژی جهت كشت باكتریائی قبل از مصرف الزامی می باشد. 

انواع استرپتوكوكوس های بیماریزادر ماهیان :بسیاری از انواع استرپتوكوكوس ها میتوانند سبب بیماری درماهیان گردند وبیشتر آنها هنوز شناسائی ومشخص نشده است . تعیین وشناسائی همگی آنها كه باعث بیماری در پستانداران وماهیان میگردند نیز غالبا" قابل اجرا نمی باشد.بعضی از انواع استرپها كه برای ماهیان پاتوژن هستند درمحیط نیز یافت شده ومیتواند علت اندمیك شدن بیماری درمزرعه گردد. اطلاعات جامع وكامل برای تعیین گونه هائی كه برای ماهی بیماریزا هستند ، در دسترس نمی باشد.بعنوان مثال انواعی كه درماهیان ایجاد بیماری میكنند شامل استرپتوكوكوس دیفیسیلیس S.difficilis كه درماهیان اسرائیل و استرپتوكوكوس پارابریس از ماهیان توربوت درشمال اسپانیا واسترپتوكوكوس میلری S.milleri از كلیه ماهیان Koi كه دارای زخمهای سطحی بودند جدا شده است.استرپتوكوكوس اینیای S. iniaeیكی دیگر از گونه هائی است كه از ماهیان وپستانداران جداشده وبحث ‌آ‌ن در مبحث بعدی خواهد شد. سایر باكتریهای گرم مثبت كه دارای ارتباط با استرپتوكوكوس بوده وبیماریهای مشابه ایجاد می نمایند شامل لاكتوكوكوس گارویه كه از مار ماهی مهاجر وگیش دم زرد درژاپن ، لاكتوكوكوس پیسیوم و واگوكوكوس سالمونیناروم از ماهیان قزل آ‌لای رنگین كمان جداشده است.
بیماری درانسان :بیماریزائی استرپتوكوكوس اینیای S.iniae درماهی وپستانداران وانسان مشخص شده است . اولین بار این باكتری در سال 1970 در رودخانه آمازون از دلفین جدا گردیده ودر سال 1994 بعنوان عامل بیماری در هیبرید تیلاپیا بوده ، هرچند كه بعدا" مشخص گردید كه با S.shiloi كه بار اول در سال 1984 از تیلاپیا ودر اسرائیل ایزوله شده ، یكی بوده است . اولین گزارش بیماریزای این باكتری در انسان در سال 1991 و در تگزاس بوده ودر سال 1994 دومین مورد بیماری در اتاوای كانادا اتفاق افتاد و ضمنا" منشاٌ عفونت برای هیچكدام مشخص نگردید.در سال 1995 گروهی از پزشكان كانادائی ، بیماری را در 4 نفر از پرورش دهندگان مسن پیگیری نموده و این اشخاص دارای بیماریهای مزمن شامل دیابت و رمانیسم قلبی بودند. آنها می دانستند كه اگردستانشان زخم باشد بعد ازصید و فرآوری بویژه تیلاپیا قطعا" بیمار میشوند . در تعداد 8 نفر از 11 نفر بیمار عارضه سلولیت ( عفونت دربافت های همبند) در دست و تب مشاهده شد . یكی از بیماران كه دارای بیماری قلبی كلیوی ، دیابت و آرتریت بود ، عفونت شدید در بدنش گسترده شد . كلیه بیماران با آنتی بیوتیك درمان گردیده و بهبودی كامل حاصل نمودند.جالب توجه است كه بدانیم افراد مسن با میانگین سن 69 سال در حین دستكاری با تیلاپیا مبتلا به بیماری میگردند. همچنین اشخاص ضعیف و یا افراد با سیستم ایمنی تضعیف شده نیز به بیماری حساس میباشند اغلب انسانهای بیمار شده داری زخم در دست ها ویا بریدگی بوده اند. كارشناسان بهداشت ماهی كه درچندین ایالت كار می كردند ، مشكلا ت منتج به بیماری در كارگرانی كه با تیلاپیا كار میكردند مشاهده وگزارش ننموده اند. اشخاصی كه دارای سیستم ایمنی ضعیف شده هستند اختصاصا" اگراز بریدگی ویا زخم دردستها رنج می برند نسبت به بیماری بسیار حساسند و می باید احتیاطات وپژه ای را درحین كار با ماهیان بكار ببرند مانند پوشیدن دستكش و استفاده از صابونهای آنتی باكتریا ل همچنین برای كارگرانی كه سیستم ایمنی بدنشان تضعیف شده بسیار مهم است كه اطلاعات بهداشتی كافی كسب نمایند چرا كه استرپتوكوكوس برایشان بیماریزا است وبطور طبیعی اشخاص سالم احتمال بسیار كمی دارد كه بیماری را از ماهیان آلوده كسب نمایند. عفونت استرپتوكوكی چیست؟

هفت سال قبل درست زمانی كه وینستن و همكارانش در خانه مشغول بررسی عامل انتقال باكتری استرپتوكوك آبزیان به تعدادی از كارگران مزارع پرورش ماهی بودند،‌غیاثی،كارشناس موسسه تحقیقات شیلات ایران این باكتری را برای نخستین بار از قزل‌آلای رنگین‌كمان در مازندران جدا كرد.
به گزارش دفتر بهداشت و بیماری‌های آبزیان در موسسه تحقیقات شیلات ایران جنس استرپتوكوكوس از جمله باكتری‌های كوكسی گرم مثبت است كه در تعدادی از موجودات قادر است بیماری‌های جدی ایجاد كند.
بیماری استرپتوكوكوزیس در ماهیان به عنوان یك بیماری رایج مطرح نیست اگر چه در موارد ابتلا می‌‌تواند تلفات قابل‌ملاحظه‌ای را به همراه داشته باشد. برخی از استرپتوكوك‌های دریایی در شرایط خاص می‌‌توانند در انسان بیماری‌زا باشند. البته این‌گونه‌ها معمولا قادر به ایجاد بیماری‌ در افراد سالم نیستند.
علاوه بر جنس استرپتوكوك،‌گروه‌های دیگری از باكتری‌های مرتبط با این دسته وجود دارد كه می‌‌توانند عوارض و بیماری‌های مشابهی را ایجاد كنند از جمله:‌ لاكتوكوكوس‌ها (Lactococcus)، ‌انتروكوكوس‌ها (Entrococcus) و واگوكوکوس‌ها (Vagococcus).
معمولا تمامی بیماری‌های ایجاد شده توسط باكتری‌های مذكور به عنوان بیماری استرپتوكوكوزیس تلقی می‌‌شوند. بیماری استرپتوكوكوزیس نخستین بار در سال 1957 از قزل‌آلاهای پرورشی در ژاپن گزارش شد (Hoshina et al1958) به دنبال آن گونه‌های دیگری از ماهیان از جمله آزاد ماهیان،‌كفال،‌تیلاپیا،‌٠?زل‌آلای دریایی، ماهیان خاویاری،‌باس مخطط،‌مارماهی و تعدادی از ماهیان زینتی نسبت به بیماری حساس تشخیص داده شدند.

بیماری در بیش از 24 گونه از ماهیان آب‌ شیرین و دریایی و همچنین ماهیان پرورشی و وحشی گزارش شده است. مطالعات اخیر نشان می‌‌دهد كه اغلب گونه‌های استرپتوكوك كه می‌‌توانند ماهی را آلوده كنند قابل سرایت به انسان هم هستند، ولی گونه غالب بیماری‌زای مشترك بین انسان و آبزیان،‌گونه اینایی (S.iniae) است.
عفونت‌های استرپتوكوكی در ماهی‌ها اغلب با تعدادی از انواع استرس‌های زیست‌محیطی همراه است. این بیماری در صورت مناسب نبودن شرایط محیطی در سیستم‌های مداربسته هم امكان وقوع خواهد داشت.
قیاسی و همكاران در سال 1379 طی گشت‌های تحقیقاتی در استان مازندران این باكتری را از تعدادی از ماهیان مولد جداسازی و گزارش كردند.

پس از آن اخلاقی وهمكاران در سال 1380 روی وقوع استرپتوكوكوزیس در مزارع پرورشی ماهیان قزل‌آلا در استان فارس تحقیق كردند و حساسیت گونه‌های جدا شده نسبت به آنتی‌بیوتیك آنتروفلاكاسین در مقایسه با گونه‌های اینیایی و لاكتوكوكوس را مورد مطالعه قرار دارند.
این گروه در سال 1996 روی ایمن‌سازی ماهی ضد استرپتوكوكوزیس مطالعاتی را انجام داده است. در سال 2005 نیز سلطانی و همكاران روی مشخصات بیوفیزیكی و بیماریزایی عامل بیماری استرپتوكوكوزیس در ماهی قزل‌آلا شروع به مطالعه كردند.
عفونت‌های استرپتوكوكوسی می‌‌تواند منجر به تلفات بالایی (كمتر از 50 درصد) طی مدت سه تا هفت روز شود. معمولا در بسیاری از موارد مزمن شیوع بیماری در طبیعت،‌تلفات طی چندهفته اتفاق افتاده و شامل تعداد تلفات كمی از ماهیان، طی یك روز می‌‌شود.
براساس گزارش‌های ارائه شده حركات شنای غیرعادی در ماهیان مبتلا به چشم می‌‌خورد بنابراین در مواردی كه شرایط محیطی فراهم باشد با مشاهده حركات نامتعادل شنا می‌‌توان به استرپتوكوكوزیس مشكوك بود.
البته این علائم در تمامی ماهیان مبتلا دیده نمی‌شود. از این رو توجه به نكات ذیل به عنوان كلید اقدامات پیشگیری از وقوع بیماری حائزاهمیت است.

الف) حفظ كیفیت مناسب آب كارگاه
ب) استفاده از موادغذایی سالم و كنترل شده
ج) پاكیزه نگهداشتن محیط و رعایت بهداشت كارگاه و پرسنل
د) در قرنطینه نگه‌داشتن ماهیان جدیدالورود به كارگاه
ه) شناسایی گونه‌های حساس، اقدام سریع به شناسایی و تشخیص و درمان در صورت بروز بیماری

عوامل تاثیرگذار در بروز بیماری
اغلب عوامل بیماری‌های عفونی در ماهیان را میكروارگانیسم‌های فرصت‌طلب تشكیل می‌‌دهند. این بدان معنی است كه حضور عوامل پاتوژن در محیط‌زیست ماهی جهت وقوع بیماری كفایت نمی‌كند.
لذا عوامل دیگری بایستی وجود داشته باشد كه زمینه بیماری‌زایی عامل پاتوژن و غلبه آن بر سیستم ایمنی ماهی را فراهم سازد. به طور كلی این عوامل مستعدكننده را تحت عنوان «استرس» می‌‌شناسیم. تعدادی از عوامل استرس‌زا كه در وقوع بیماری استرپتوكوكوزیس موثر هستند، عبارتند از:‌
الف) بالا رفتن درجه حرارت آب (به خصوص در فصل تابستان)
ب) بالا بودن تراكم ماهیان پرورشی
ج) دستكاری و برداشت محصول از استخر
د) پایین بودن كیفیت آب (بالا بودن آمونیاك یا نیتریت و...)
ه) رویش شدید گیاهی در منابع تامین آب


باكتری‌های مختلف از نظر حدت بیماری‌زایی در گروه‌های مختلفی دسته‌بندی می‌‌شوند. در این دسته‌بندی باكتری‌های فرصت‌طلب واقعی دارای كمترین و باكتری‌هایی كه به عنوان پاتوژن اولیه شناخته شده‌اند دارای بیشترین قدرت بیماری‌زایی هستند.
با توجه به دسته‌بندی فوق به نظر نمی‌رسد كه باكتری استرپتوكوكوس یك پاتوژن فرصت‌طلب واقعی باشد و در پاره‌ای از موارد مشاهده شده كه می‌تو‌اند به عنوان یك باكتری مهاجم عمل كند.

طی یك مطالعه (Ferguson et al.1994) تعدادی از ماهیان Minnow,Zebra با غلظت بالایی از باكتری مواجه داده شدند. در این مطالعه تلفاتی حدود صددرصد طی دو تا چهار روز در ماهیان تحت آزمایش مشاهده شد.

لذا توجه به تشخیص سریع بیماری و مدیریت آن در جهت جلوگیری از بروز خسارات حائزاهمیت است. متاسفانه عدم توجه به انتخاب محل مناسب در گذشته زمینه بروز چنین مواردی را فراهم ساخته است. بالا بودن درجه حرارت آب خود زمینه بروز استرس دائمی و شیوع بیماری‌هایی از قبیل استرپتوكوكوزیس است.
در خصوص رویش‌های گیاهی هم به همین صورت. با توجه به اینكه این عوامل بستر مناسب برای كلونیزاسیون و تكثیر باكتری هستند نقش مهمی در حفظ عامل بیماری‌زا داشته و مداخلات پیشگیرانه‌ای از قبیل واكسیناسیون را نیز با توجه به استمرار حضور عامل در محیط تضعیف می‌‌كند.
رواج نادرست تهیه غذاهای ساختگی در مزارع نیز از عوامل تاثیرگذار در بروز این بیماری است به طوری كه استفاده از شگ ماهیان جنوب یا سایر عناصر غذایی كه می‌‌توانند دارای بار آلودگی مختلفی باشند در شیوع و گسترش بیماری می‌‌تواند موثر باشند.

به این علائم توجه كنید!

شنای نامنظم،‌از دست دادن تعادل،‌بی‌حالی ، تیرگی پوست،‌ اگزوفتالمی یك طرفه یا دو طرفه،‌كدورت قرینه، خونریزی در اطراف یا داخل چشم،‌صفحات آبششی، پایه باله‌ها، ناحیه شكمی و اطراف مقعد،‌آسیت، بروز زخم‌های پوستی از جمله علائم بیماری‌ در ماهیان مبتلاست.
البته در برخی از موارد ابتلا این امكان وجود دارد كه ماهی‌ها تا زمان مرگ هیچ‌گونه علائم كلینیكی نشان ندهند. از میان علائم فوق‌الذكر،‌خونریزی،‌ بیرون زدن چشم‌ها، شنای نامنظم و مرگ‌ومیر سریع از علائم شاخص بیماری محسوب می‌‌شود.

........
گردآورنده : مجید شكاری – شیلات آبادان


نوشته شده در : یکشنبه 14 فروردین 1390  توسط : Admin .    نظرات() .

 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.